Αγγελική Ξυθάλη

• Μ. ΜΠΟΤΣΗΣ
• Ν. ΜΥΛΩΝΑΣ
• Θ. ΠΑΠΠΑΣ

Στην ελληνική και ξένη βιβλιογραφία, οι αναφορές στα ταξιδιωτικά χρονικά ποικίλλουν και αναδύεται η καταφανής δράση των Ευρωπαίων περιηγητών. Η δράση αυτή έλαβε χώρα με διάφορες μορφές: διπλωματικές αποστολές με αφετηρία την υπεράσπιση των ελληνικών δικαίων, λόγοι αναψυχής και αγάπης προς τη φύση, αλλά και συγγραφικοί σκοποί, οι οποίοι έφεραν κοντά την Ευρώπη με τον «ονειρικό» χώρο της Ελλάδας. Σκοπός της παρούσας μελέτης είναι να εξετάσει τον ρόλο των Ευρωπαίων περιηγητών ως πολιτικών δρώντων στον ελλαδικό χώρο, στο πλαίσιο των ανταγωνισμών των ευρωπαϊκών Δυνάμεων. Στην παρούσα εργασία πραγματοποιείται ανάλυση των μαρτυριών και των περιηγητικών χρονικών, ώστε να αναδειχθεί ο πραγματικός στόχος των πολιτικών επιτετραμμένων της εποχής. Οι αποστολές τους στον ελλαδικό χώρο αναδεικνύουν μια διαφορετική πτυχή των ταξιδιών αυτών, αναφορικά με τους ρόλους των περιηγητών, με πρωταγωνιστή την Ελλάδα. Οι προσωπικότητες που θα αναλυθούν περαιτέρω στην εν λόγω έρευνα,  είναι  η περίπτωση του Βαυαρού Φρίντιχ Τίερς, του Αυστριακού Γιάκομπ Φίλιπ Φαλμεράυερ και του Βρετανού Λώρενς Τζωρτζ Ντάρελ.
Η μελέτη βασίζεται στην ανάλυση των περιηγητικών κειμένων μέσα από το θεωρητικό πλαίσιο της Γεωπολιτικής του Πολιτισμού και της συστημικής γεωπολιτικής ανάλυσης. Σύμφωνα με το κίνημα του Νεορεαλισμού, τα ισχυρά κράτη υιοθετούν επεκτατικές πολιτικές, συνάπτοντας συμμαχίες με λιγότερο ισχυρά κράτη, με στόχο τη μεγιστοποίηση της ισχύος τους και την εξασφάλιση της παγκόσμιας ηγεμονίας.
Τα ευρήματα της έρευνας δείχνουν ότι οι Ευρωπαίοι περιηγητές και συγγραφείς λειτουργούσαν όχι μόνο ως «φιλέλληνες», αλλά και ως άτυποι πολιτικοί και διπλωματικοί παράγοντες, συμβάλλοντας στους στόχους της εξωτερικής πολιτικής των Μεγάλων Δυνάμεων. Η κοινωνία, οι θεσμοί, οι παραδόσεις και οι πολιτικές πρακτικές λειτουργούσαν στο πλαίσιο διεθνών κυριαρχικών σχεδίων, ευνοώντας τα συμφέροντα των ευρωπαϊκών Δυνάμεων από γεωπολιτική σκοπιά. Αυτό διαμόρφωσε πρόσφορο έδαφος για την άσκηση επιρροής στην κοινή γνώμη και τις κατεστημένες αντιλήψεις σχετικά με «τα οφέλη και τα κέρδη του ισχυρότερου». Τέλος, αναδεικνύεται η διαχρονικότητα του ζητήματος κατά την εξεταζόμενη περίοδο, όπου η ιστορία και η ταυτότητα αποτελούν «πεδίο μάχης», ενώ παράλληλα διαμορφώνεται ένα σαφές πλαίσιο κατανόησης της εξέλιξης των φαινομένων, από τις θεωρίες του 19ου αιώνα έως τις ψυχολογικές επιχειρήσεις του 20ού αιώνα. Στο πλαίσιο αυτό, καθίσταται σαφές ότι ο πολιτισμός δεν είναι ουδέτερος, αλλά αποτελεί «πολλαπλασιαστή ισχύος» στην εξωτερική πολιτική των κρατών.